Yönetim ve denetim kavramları
arasındaki ilişkiyi anlamanın en kısa yolu yönetim biliminde tanımlanan “Yönetim
Fonksiyonları”nı gözden geçirmektir.
“Kontrol/Denetim” kavramı, yönetimin icra ettiği fonksiyonlar arasında
yıllardır hak ettiği şekilde yer almaktadır. Günümüzde ise bu kavramların
tekrar gözden geçirilmesini, yönetimin fonksiyonlarının yeniden ele alınmasını
haklı çıkaracak çok sayıda uygulama ve sistem ortaya çıkmıştır. Bunlardan birisi
de yönetimin kontrol/denetim fonksiyonudur. “Yönetim” kavramının kendi içinde
yaşadığı gelişim ve değişim sürecinin yanında “Denetim” kavramı da kendi
çerçevesini oluşturma ve daha somut bir kimliğe bürünme adına çok önemli
mesafeler almıştır.
Yönetimin kendisi dahi ancak bundan 20.
Yüzyıl ortalarında, “patron” kimliğinden sıyrılıp bir bilim olarak literatürdeki
yerini almaya başlamışken, yönetimin fonksiyonlarından herhangi birisine ayrı bir
kişilik kazandırmak, sistematize etmek ve ardından “yönetici” kimliğinden
ayırmak ne kadar mümkün ve etkin olabilirdi! Ancak, “yönetim” kavramını patron
kavramından ayrı bir olguya dönüştüren dinamik her neyse, benzer bir ivme ile
“denetim” kavramını da ayrı bir olguya dönüştürme gayretini sürdürmektedir. Denetim
ve yönetim kavramlarının ortak paydalarını ve sınırlarını doğru anlamak, bu
alandaki güncel bilgiyi yakalamak, yaşamak ve ondan yararlanmak için, bu
olgulaştırma süreçleri asla suni süreçler olarak görülmemeli, bu süreci
doğuran, işleten ve yönlendiren iç-dış dinamikler çok iyi irdelenmelidir.
Bilişim, iletişim, üretim teknolojilerinde
çok önemli değişiklikler yaşandı. Pazarlama, karar alma, performans ölçümü
metodolojileri yepyeni boyutlar kazandı. Tüm bunlar ve daha sayılabilecek
onlarca etken sayesinde organizasyon yapıları ve ihtiyaçları da doğal olarak
değişti. Bilgi ve verilerin boyutu tahmin edilemez seviyelere ulaştı, bilgiye
ulaşmak hiç olmadığı kadar kolaylaştı, karar alırken saniyeler önemli hale
geldi. Öyle ki, riskin kaynağı ve ne zaman ortaya çıkacağı eskisi kadar net
değil artık. Bu değişikliklerin getirdikleriyle birlikte, bir çok enstrüman ve
müzisyenin dahil olduğu bir orkestrayı, büyük bir dikkatle koordine eden
yöneticiler, kontrol ve denetime ayrı bir değer vermek zorunda kaldılar. Kendi sorumluluklarında
olan kontrol fonksiyonunu yerine getirmek için fazladan kaynağa ihtiyaç olacağı
da açıktı. Işte bu aşamada, denetim için ayrı bir sistemin varlığına ihtiyaç
duyuldu. Denetime daha az zaman ayırarak, denetim sisteminden gelen sinyallere
göre yönetim davranışlarını belirlemek daha efektif bir yönetim tarzi ortaya
çıkarabilecekti.
Diğer taraftan, kurum içerisinde, denetim
fonksiyonu için yetki ve sorumluluk alan yöneticiler, verdikleri sinyallerin diğer
yöneticilerin davranışları üzerindeki etkinliğini gördükçe, bu gücün daha da
somutlaşması, olgusal bir çerçevede sistematikleşmesi için kazanımlar elde
etmeyi tercih ettiler. Bu ilk zamanlar bir yol ayrımı değildi elbette, ancak
zaman içinde ortaya çıkan yapı, bu tercihi “yöneticilik” ya da “denetçilik”
arasında bir tercihe, bir yol ayrımına dönüştürdü. Günümüzde ise “denetçilik”,
yol ayrımının da ötesinde bir kariyer tercihi olarak yönetici adaylarının
önünde durmakta, daha yolun başında karar verilmesini gerektirecek kadar somut bir
yapıya kavuşmaktadır.
Her iki açıdan da bakıldığında bu
ayrışma daha çok doğal bir süreç olarak görülebilmektedir. Denetim ve yönetim
fonksiyonlarının sorumlularının bu ayrışma sürecini gözardı etmeksizin kendi faaliyet
alanlarını ve yetkilerini belirlemeleri ve kabullenmeleri, organizasyonların
geleceği adına büyük öneme sahiptir. Kurumun menfaatleri açısından, yönetim ve
denetim fonksiyonları arsındaki koordinasyonun önemi bu ilişkinin ortaya
konulmasıyla çok daha iyi anlaşılabilmektedir.
Bir kavram için çok kısa sayılacak
bir sure once birbirinden ayrışmaya başlayan bu iki kavramın, bir kısım
karışıklıklara, yanlış anlamalara, farklı cevaplar verilebilen soruların ortaya
çıkmasına neden olmaları da elbetteki muhtemeldir. Örnek olarak şu sorular ilk
etapta düşünülebilir; Denetim hangi yönetim kademesine karşı sorumlu olacaktır?
Yönetimin risk alma kararları hangi düzeyde denetime tabi olacaktır?
Yöneticilerin kısa dönem performans hedefleri için denetim bir engel midir?
Denetim faaliyetlerini kim denetleyecektir? Denetim raporlarının yönetim
tarafından gereği kadar dikkate alınması nasıl sağlanacaktır?
Aynı organizasyon içinde yer alıyor
olmanın ötesinde, aynı fonksiyonel kökten türemiş olmaları bu iki fonksiyonu
yerine getirenlerin hiç unutmamaları gereken bir belirleyicidir. Bunlar, amaç
ve hedefleri belki de bir organizasyon içinde en fazla örtüşebilen yapılardır.
Ayrıca, yönetimin, bir yol gösterici, işaret, özet bilgi, uyarıcı ve güvence olarak
yararlanabileceği, denetim bulgularına olan doğrudan ihtiyacı kadar, denetimin
de kendi faaliyetlerini doğru ve etkin bir biçimde planlayabilmek için
yönetimin hedef, strateji, düşünce ve değerlendirmelerine ve yine hiyerarşik olarak
yönetimin desteklerine, diğer hiçbir organizasyon üyesinin olmadığı kadar
ihtiyacı vardır.
Serkan GÜL
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder